Print

Magistratura to'g'risidagi nizom 

Mazkur Nizom O'zbekiston Respublikasining «Ta'lim to'g'risida»gi (O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997 y., 9-son, 225-modda) va «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to'g'risida»gi (O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1997 y., 11-12-son, 295-modda) qonunlariga, O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 24 iyuldagi PF–4456-son «Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash va attestatsiyadan o'tkazish tizimini yanada takomillashtirish to'g'risida»gi Farmoniga (O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami, 2012 y., 30-son, 346-modda), shuningdek O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 16 avgustdagi 343-son «Oliy ta'limning davlat ta'lim standartlarini tasdiqlash to'g'risida»gi (O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami, 2001 y., 15-16-son, 104-modda) va 2007 yil 10 sentyabrdagi 190-son «O'zbekiston Respublikasi oliy ta'lim tizimida magistratura faoliyatini yanada takomillashtirish, uning samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to'g'risida»gi (O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami, 2007 y., 37-38-son, 384-modda) qarorlariga muvofiq magistratura faoliyatini tubdan takomillashtirish va uning samaradorligini oshirish, kadrlar tayyorlash sifati va raqobatbardoshligini kuchaytirish, «magistr» darajasini berish bo'yicha dissertatsiya ishi mazmuni va sifatiga qo'yiladigan mezonlar va talablar hamda xalqaro ta'lim standartlari darajasida oliy ta'lim muassasalarida magistrlar tayyorlash tartibini belgilaydi.

I bob.Umumiy qoidalar
1. Magistraturaga qabul qilish Vazirlar Mahkamasining 2010 yil 18 iyundagi 118-son qarori (O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami, 2010 y., 24-25-son, 195-modda) bilan tasdiqlangan Oliy ta'lim muassasalarining magistraturasiga qabul qilish tartibi to'g'risidagi nizomga muvofiq amalga oshiriladi.
2. Tegishli mutaxassisliklar bo'yicha magistrlarni tayyorlash kadrlar buyurtmachilarining takliflari asosida, davlat akkreditatsiyasidan o'tgan oliy ta'lim muassasalarida amalga oshiriladi.
3. Magistratura aniq mutaxassislik bo'yicha fundamental va amaliy bilim beradigan, bakalavriat negizida ta'lim muddati kamida 2 yil davom etadigan oliy ta'limdir.
Magistratura ta'lim dasturini tugatgan bitiruvchilarga yakuniy davlat attestatsiyasi natijalariga ko'ra ta'lim yo'nalishining aniq mutaxassisligi bo'yicha «magistr» akademik darajasi to'g'risidagi davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplom beriladi.
Magistratura talabalarining (bundan buyon matnda talaba deb yuritiladi) yakuniy davlat attestatsiyasi O'zbekiston Respublikasi oliy ta'lim muassasalari bitiruvchilarining yakuniy davlat attestatsiyasi to'g'risidagi nizom (ro'yxat raqami 1963, 2009 yil 5 iyun) (O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami, 2009 y., 23-son, 267-modda) asosida amalga oshiriladi.
4. Tayanch oliy ta'lim muassasalarida magistratura mutaxassisliklari bo'yicha oliy ta'lim muassasalari va kadrlar buyurtmachilarining (bundan buyon matnda buyurtmachilar deb yuritiladi) takliflari asosida ilmiy-tadqiqot, ilmiy-pedagogik hamda ishlab chiqarishga yo'naltirilgan dasturlar bo'yicha maqsadli magistrlar tayyorlash yo'lga qo'yiladi.
5. Oliy ta'lim muassasalari barcha bo'linmalarining magistrlar tayyorlash bo'yicha faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish magistratura bo'limi tomonidan kafedra va dekanatlar bilan birga amalga oshiriladi.
6. Magistraturada ikkinchi va undan keyingi oliy ma'lumot shartnoma (to'lov-kontrakt) asosida olinadi.

II bob. Magistrlarning tayyorgarligiga qo'yiladigan umumiy talablar
7. Magistrlarning tayyorgarligiga nisbatan qo'yiladigan umumiy malaka talablari O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 16 avgustdagi 343-son «Oliy ta'limning davlat ta'lim standartlarini tasdiqlash to'g'risida»gi qaroriga muvofiq, shuningdek aniq mutaxassislik bo'yicha magistrlarning tayyorgarligiga nisbatan qo'yiladigan malaka talablari ushbu qarorga asosan oliy ta'limni boshqarish bo'yicha vakolatli davlat organi tomonidan tasdiqlanadigan magistratura mutaxassisliklari davlat ta'lim standartlarida belgilanadi.
8. Magistr:
tanlangan mutaxassislik bo'yicha mustaqil ilmiy-tadqiqot, ilmiy-pedagogik va kasbga doir faoliyatini yuritish;
tayyorgarligiga muvofiq mutaxassislik bo'yicha oliy ta'limdan keyin katta ilmiy xodim izlanuvchilar institutida tahsil olish;
kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimida qo'shimcha kasb ta'limi olish uchun tayyorlanadi.
9. Magistr o'zining mutaxassisligi, ilmiy-faoliyat va ilmiy-pedagogik tayyorgarligiga muvofiq kasbiy faoliyatining:
loyiha-konstruktorlik;
loyiha-texnologik;
ilmiy tadqiqot va tajriba;
ishlab chiqarish boshqaruvi;
ilmiy-pedagogik;
ilmiy-ijodiy turlari, shuningdek bakalavriat ta'lim yo'nalishiga mos boshqa mutaxassisliklari bo'yicha ham shug'ullanishi mumkin.

III bob. Magistratura ta'lim dasturi hamda o'quv jarayonini tashkil etilishi
10. Magistratura ta'lim dasturlariga nisbatan qo'yiladigan umumiy talablar O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 16 avgustdagi 343-son «Oliy ta'limning davlat ta'lim standartlarini tasdiqlash to'g'risida»gi qaroriga muvofiq, shuningdek aniq mutaxassislik bo'yicha magistratura ta'lim dasturlariga nisbatan qo'yiladigan talablar ushbu qarorga asosan oliy ta'limni boshqarish bo'yicha vakolatli davlat organi tomonidan tasdiqlanadigan magistratura mutaxassisliklari davlat ta'lim standartlarida belgilanadi.
11. Magistraturada o'quv jarayoni tegishli ta'lim yo'nalishi (magistratura mutaxassisligi) bo'yicha tayanch oliy ta'lim muassasasi tomonidan ishlab chiqilgan, O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi tomonidan belgilangan tartibda ekspertizadan o'tkazilgan hamda Oliy va o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi yo'nalishlari bo'yicha o'quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi kengashda muhokama qilinib, O'zbekiston Respublikasi Oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi (bundan buyon matnda Vazirlik deb yuritiladi) tomonidan tasdiqlangan mutaxassisliklar bo'yicha Oliy ta'limning davlat ta'lim standartlari (bundan buyon matnda Davlat ta'lim standartlari deb yuritiladi) va o'quv rejalari asosida tashkil etiladi.
Tanlov fanlari magistrlik dissertatsiyalarining (bundan buyon matnda dissertatsiya deb yuritiladi) mavzularidan yoki buyurtmachilar tomonidan mutaxassis kadrlarga qo'yiladigan talablar asosida belgilangan tartibda o'quv rejaga kiritiladi.
12. Ayrim mutaxassisliklar bo'yicha o'quv jarayonining o'ziga xos xususiyatlarini va magistraturada tahsil olish muddatlarini (3 yilligi) inobatga olib, magistraturada o'qish davrining umumiy hajmi (nazariy ta'lim, attestatsiya, amaliyot, ta'til va ilmiy faoliyat taqsimoti)ga Vazirlik bilan kelishilgan holda o'zgartirish va qo'shimchalar kiritilishi mumkin.
13. Talabalarning mustaqil ishi o'quv rejasidagi muayyan fanni o'zlashtirish uchun belgilangan o'quv jarayonining ajralmas qismi bo'lib, bilimlarni mustaqil o'zlashtirish ko'nikmalarini shakllantirish va zamonaviy axborot manbalaridan samarali foydalanishga yo'naltiriladi.
14. Magistratura mutaxassisliklari bo'yicha o'quv jarayonini tashkil etishga quyidagi talablar qo'yiladi:
davlat ta'lim standartlari talablari darajasida nazariy va amaliy ta'lim, laboratoriya mashg'ulotlari, ilmiy tadqiqot ishlarini olib borish hamda dissertatsiyalarni tayyorlash uchun zaruriy o'quv-uslubiy va moddiy-texnik bazaning mavjudligi;
tashkilotlarda davlat ta'lim standartlari va o'quv rejalariga muvofiq talabalarning amaliyotlarini o'tkazish uchun oliy ta'lim muassasasi, fakultet yoki kafedralar bilan tashkilotlar o'rtasida tuzilgan shartnomalarning mavjudligi;
magistrlar tayyorlash jarayoniga yuqori malakali o'qituvchilar, fan nomzodi va dotsentlar, fan doktori va professorlar, shuningdek tajribaga ega bo'lgan yuqori malakali mutaxassis va amaliyotchilarning jalb etilishi.
15. Magistraturada talabaning mazkur Nizomning 1-ilovasida keltirilgan namunaviy shakldagi shaxsiy kalendar ish rejasi (bundan buyon matnda ish reja deb yuritiladi) asosida ta'lim olishiga magistratura bo'limi boshlig'i, tegishli fakultet dekani va kafedra mudiri hamda ilmiy rahbar (ilmiy maslahatchi) mas'ul hisoblanadi.
Ish reja o'quv-uslubiy, ilmiy-tadqiqot, dissertatsiyani tayyorlash, pedagogik va malakaviy amaliyot faoliyatiga oid tarkibiy qismlardan iborat bo'ladi.
Ayrim mutaxassisliklar bo'yicha o'quv jarayonining o'ziga xos xususiyatlarini va magistraturada tahsil olish muddatlarini (3 yilligi) inobatga olib ish rejaga o'zgartirish va qo'shimchalar kiritilishi mumkin.
16. Ilmiy rahbar bilan birgalikda ishlab chiqilgan va tegishli kafedrada tasdiqlangan ish reja magistratura bo'limi tavsiyasi asosida oliy ta'lim muassasasining o'quv ishlari bo'yicha prorektori tomonidan tasdiqlanadi.
17. Talaba ish rejaning bajarilishi bo'yicha har oyda kafedra yig'ilishida rasmiy hisobot beradi. Bunda talabalar hisobotini eshitish jadvali tegishli kafedra tomonidan ishlab chiqiladi va magistratura bo'limi bilan kelishgan holda tegishli fakultet dekani tomonidan tasdiqlanadi.
Kafedra mudiri talabalarning fanlarni o'zlashtirishi, ularning ilmiy-tadqiqot ishlari holati bo'yicha har semestrda 1 marta tegishli fakultet ilmiy kengashi (o'quv-uslubiy kengash)ga hisobot berishi lozim.
Talaba ilmiy rahbari ishtirokida semestrlar yakunida tegishli fakultet ilmiy kengashi (o'quv-uslubiy kengash) va magistratura bo'limiga dissertatsiyaning bajarilish holati, ilmiy, uslubiy maqolalar tayyorlanishi, o'tkazilgan ijodiy ishlar va boshqalar haqida yozma hisobot taqdim etadi.
18. Talaba tomonidan ish rejasini tizimli ravishda buzilishi va talaba aybi bilan dissertatsiyaning o'z vaqtida bajarilmasligi holatlarida ilmiy rahbar talabaga ilmiy rahbarlik qilishdan voz kechishi va uni dastlabki himoyaga tavsiya etmasligi mumkin.

IV bob. Talabalarning huquq va majburiyatlari
19. Talabalar quyidagi huquqlarga ega:
ta'lim, fan, madaniyat, texnika, iqtisodiyot, ijtimoiy yoki boshqa sohalarning zamonaviy taraqqiyoti darajasiga mos keluvchi bilimlarni olish;
oliy ta'lim muassasasining muhim masalalarini muhokama etish va hal qilishda bevosita ishtirok etish;
axborot-resurs markazidagi axborot resurslari, o'quv, ilmiy, tibbiy va boshqa turdagi xizmatlardan oliy ta'lim muassasasining ustavida belgilangan tartibda bepul foydalanish;
ilmiy-tadqiqot ishlarida, konferentsiya va simpoziumlarda ishtirok etish;
o'z ilmiy-tadqiqot ishlarini nashrga taqdim etish;
oliy ta'lim muassasasi rahbariyatining qarorlaridan norozi bo'lgan taqdirda, ularning ustidan shikoyat qilish;
talabalar uchun belgilangan tartib va miqdordagi stipendiya, shuningdek Davlat stipendiyalari hamda o'qishga yo'llagan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan tayinlagan stipendiyalarni olish.
Talaba qonun hujjatlarida belgilangan boshqa huquqlarga ega bo'lishi mumkin.
20. Talabalarning majburiyatlari:
oliy ta'limning ta'lim dasturlari va o'quv rejada nazarda tutilgan bilimlarni egallash;
o'quv rejada nazarda tutilgan topshiriqlarning barcha turlarini, shuningdek dissertatsiyani belgilangan muddatda bajarish;
oliy ta'lim muassasasining Ustavi, ichki tartib qoidalari va talabalar turar joylari qoidalariga rioya etish.
Talaba zimmasida qonun hujjatlarida belgilangan boshqa majburiyatlar ham bo'lishi mumkin.

V bob. Dissertatsiyani tayyorlash va himoya qilishga qo'yiladigan talablar
1-§. Dissertatsiya mavzularini tasdiqlash va ilmiy rahbarlarni tayinlash
21. Dissertatsiya talabaning ta'lim dasturlarini o'zlashtirishni yakunlovchi va o'qish davrida egallagan nazariy va amaliy bilimlari asosida bajargan ilmiy-tadqiqot ishlarining natijasi hisoblanadi.
22. Dissertatsiyalarning namunaviy mavzulari kafedralarning etakchi professor-o'qituvchilari tomonidan (tashkilotlarning o'z echimini kutayotgan va istiqbolli masalalarini hisobga olgan holda) o'quv yili boshlanishigacha shakllantiriladi va zaruriyat bo'lganda buyurtmachilar bilan kelishilgan holda, oliy ta'lim muassasasining ilmiy ishlar bo'yicha prorektori tomonidan tasdiqlanadi.
Dissertatsiyalarning mavzulari oliy ta'lim muassasasida shartnoma va loyihalar bo'yicha olib borilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlarining bir qismi bo'yicha ham shakllantirilishi mumkin.
Dissertatsiya mavzusi dolzarb ilmiy-tadqiqot masalalariga yoki aniq amaliy vazifani echishga bag'ishlangan, shuningdek mutaxassislikka mos bo'lishi lozim.
23. Dissertatsiyaga ilmiy rahbarlik oliy ta'lim muassasasi professori, fan doktori, dotsenti yoki fan nomzodi, shuningdek O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi va tarmoq ilmiy-tadqiqot institutlari va ilmiy markazlar olimlari hamda boshqa tashkilotlarning tajribaga ega bo'lgan yuqori malakali mutaxassis va amaliyotchilari tomonidan amalga oshiriladi.
24. Dissertatsiya mavzusi va dissertatsiyaga ilmiy rahbar (ilmiy maslahatchi) talabaning dissertatsiya mavzusini tasdiqlash va ilmiy rahbarni tayinlash to'g'risidagi arizasi hamda tegishli kafedra taqdimnomasining fakultet ilmiy kengashi (o'quv-uslubiy kengashi) tomonidan ko'rib chiqilishi natijasiga ko'ra 1-o'quv yilining oktyabr-noyabr oylarida oliy ta'lim muassasasining rektori buyrug'i bilan rasmiylashtiriladi.
25. Dissertatsiyaga talaba o'qiyotgan oliy ta'lim muassasasidan boshqa tashkilotlardan ilmiy rahbar tayinlangan holda, kafedra a'zolaridan biri kafedra mudiri tomonidan mazkur talabaga ilmiy maslahatchi etib tayinlanadi.
Ilmiy maslahatchi dissertatsiyani belgilangan talablar bo'yicha bajarilishi uchun ilmiy rahbar bilan bir xilda mas'ul hisoblanadi.
26. Bitta professor yoki fan doktori beshtagacha, shuningdek bitta dotsent, fan nomzodi, mutaxassis yoki amaliyotchi uchtagacha dissertatsiyaga rahbarlik qilishi mumkin.
27.Dissertatsiyalarning mavzulari tasdiqlangandan va ilmiy rahbarlar tayinlangandan so'ng 1 oy muddatda ular haqidagi ma'lumot talabalar familiyasi, ismi, otasining ismi hamda dissertatsiya mavzulari qisqacha maqsadi va vazifalari ko'rsatilgan holda oliy ta'lim muassasasining rasmiy saytida e'lon qilinadi.
28. Ilmiy rahbar vazifalariga quyidagilar kiradi:
talabaning ish rejasini tuzishda unga yordam berish;
talabaga tizimli ravishda maslahatlar berib borish uchun tegishli jadvalni tuzish. Bunda ilmiy rahbar talabaga haftasiga kamida 1 marta maslahat berishi ko'zda tutilishi lozim;
tadqiqot uslublarini tanlash va ularni qo'llashda talabaga ko'maklashish;
talaba tomonidan ish rejani bajarilishini nazorat qilish va talabani baholab borish;
dastlabki himoya sanasidan kamida 3 kun oldin dissertatsiyaga yozma taqriz berish.
29. Dissertatsiya mavzusi va ilmiy rahbarning o'zgartirilishi talabaning ularni o'zgartirish sabablari asoslantirilgan yozma arizasi asosida oliy ta'lim muassasasining o'quv-uslubiy kengashi qarori bilan amalga oshiriladi va oliy ta'lim muassasasining rektori buyrug'i bilan yangi dissertatsiya mavzusi va ilmiy rahbar tayinlanadi.
Dissertatsiya mavzusini o'zgartirishda ilmiy rahbarning roziligi hisobga olinadi.
O'zgartirilgan dissertatsiya mavzusi va ilmiy rahbar to'g'risidagi ma'lumot 1 hafta muddatda talabalar familiyasi, ismi, sharifi hamda dissertatsiya mavzulari qisqacha maqsadi va vazifalari ko'rsatilgan holda oliy ta'lim muassasasining rasmiy saytida e'lon qilinadi.

2-§. Dissertatsiyaning tarkibi va uning mazmuniga qo'yiladigan talablar
30. Dissertatsiya quyidagi tarkibiy qismlardan iborat bo'lishi kerak:
titul varaq;
ikki tildagi (o'qitish tili va ingliz tilida) dissertatsiyaning qisqacha annotatsiyasi;
mundarija;
kirish;
asosiy qism;
xulosa;
foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati;
ilovalar (agar mavjud bo'lsa).
Dissertatsiyaning titul varag'i, annotatsiyasi, mundarijasi va foydalanilgan adabiyotlar ro'yxatining namunaviy shakli mazkur Nizomning 2—5-ilovalarida keltirilgan.
31. Dissertatsiyaning kirish qismi quyidagilarni o'z ichiga olishi lozim:
dissertatsiya mavzusining asoslanishi va uning dolzarbligi;
tadqiqot ob'ekti va predmetining belgilanishi;
tadqiqot maqsadi va vazifalari;
tadqiqotning asosiy masalalari va farazlari;
mavzu bo'yicha qisqacha adabiyotlar tahlili;
tadqiqotda qo'llanilgan uslublarning qisqacha tavsifi;
tadqiqot natijalarining nazariy va amaliy ahamiyati;
tadqiqotning ilmiy yangiligi;
dissertatsiya tarkibining qisqacha tavsifi.
32. Asosiy qism kamida 3 bobdan iborat bo'lib, bunda tadqiqot masalalari to'liq yoritilishi lozim.
Asosiy qismning boblari hajm jihatidan o'zaro mutanosib bo'lishi va quyidagilarni o'z ichiga olishi lozim:
tadqiqot mavzusi bo'yicha boshqa manbalarda keltirilgan nazariy, amaliy va empirik tadqiqotlar natijalarining tanqidiy tahlilini;
talaba tomonidan olib borilgan tahliliy ishlarning tavsifi, tadqiqot olib borishda qo'llanilgan uslublar hamda tadqiqot vositalarining bayonini;
dissertatsiyada talabaning ta'lim, fan, madaniyat, texnika, iqtisodiyot, ijtimoiy yoki boshqa sohalarning dolzarb muammolarini hal etishga qo'shgan shaxsiy hissasini;
tadqiqot natijalari va ularning muhokamasini.
33. Dissertatsiyaning xulosa qismida barcha qismlarda bayon etilgan tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati, tadqiqot muammosining echimi ko'rsatilishi lozim. Ushbu qism 4 betdan oshmasligi kerak.
34. Dissertatsiyaning ilova qismiga uning mazmun mohiyatini tushunish uchun zarur bo'lmagan, qo'shimcha sifatida qaraluvchi ma'lumotlar kiritiladi. Bunda ilovaning hajmi dissertatsiya umumiy hajmining 1/3 qismidan oshmasligi lozim.
35. Dissertatsiyada talabalar professional etika qoidalarini buzilishiga (plagiat, ma'lumotlarni soxtalashtirish hamda yolg'on tsitata keltirish) yo'l qo'ymasliklari lozim.
36. Dissertatsiya qoida tariqasida, standart varaqda 1,5 qator oralig'ida yozilishi lozim, har bir bet hoshiyasi: yuqoridan, pastdan va o'ngdan 2 sm, chapdan 3 sm bo'lishi, xatboshi besh yoki olti belgiga teng va bir xilda bo'lishi lozim.
Dissertatsiya matnini kompyuter vositasida bosib chiqarishda «Times New Roman» 14 o'lchamli shriftida yoki shunga o'xshash shriftni qo'llagan holda Misrosoft Word matn redaktoridan foydalanish tavsiya qilinadi.
37. Dissertatsiyaning hajmi titul varaq, mundarija, adabiyotlar ro'yxati va ilovalardan tashqari 80 betdan oshmasligi lozim.
38. Dissertatsiya talaba o'qigan tilda (kafedra yoki magistratura bo'limi tavsiyasiga muvofiq chet tilda ham) yozilishi mumkin. Chet tilda bajarilgan dissertatsiyaga davlat tilida annotatsiya ilova etiladi hamda dastlabki va rasmiy himoyalar tarjima bilan o'tkaziladi.
39. Magistratura mutaxassisligi xususiyatidan kelib chiqqan holda dissertatsiya tarkibiy qismlarining mazmuni va hajmi o'zgartirilishi va kengaytirilishi mumkin.

3-§. Dissertatsiyani dastlabki va rasmiy himoya qilish
40. Dissertatsiya rasmiy himoya sanasidan kamida 1 oy oldin dastlabki himoyadan o'tkazilishi lozim.
Talabalar kafedra tomonidan tuzilgan komissiya va ilmiy rahbar (ilmiy maslahatchi) ishtirokida dastlabki himoyadan o'tadi.
41. Dastlabki himoyaga kirgunga qadar talaba dissertatsiya mavzusiga doir kamida 2 ta ilmiy maqola yoki tezisga, ichki va tashqi hamda ilmiy rahbar taqriziga ega bo'lishi talab etiladi.
Talabalarning ilmiy faoliyati bilan bog'liq izlanish natijalari ilmiy nashrlarda va ta'lim muassasalarining rasmiy saytlarida chop etilishi mumkin.
Dastlabki himoyaga boshqa kafedralar va oliy ta'lim muassasalaridan mutaxassislarni taklif etish mumkin. Dastlabki himoya natijalari bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi.
42. Ichki va tashqi taqrizchilarni oliy ta'lim muassasasining tegishli kafedrasi tavsiya etadi va ularning ro'yxati oliy ta'lim muassasasining ilmiy ishlar bo'yicha prorektori tomonidan tasdiqlanadi.
43. Taqrizchilar vazifalariga quyidagilar kiradi:
taqriz yozish uchun unga taqdim etilgan dissertatsiyada professional etika qoidalarining buzilish holatlarini(plagiat, ma'lumotlarni soxtalashtirish hamda yolg'on tsitata keltirish) aniqlash va dissertatsiyaning dolzarbligi, ilmiyligi va yakunlanganligi haqida xulosalar berish;
belgilangan dastlabki himoya sanasidan kamida 3 kun oldin dissertatsiyaga yozma taqriz berish.
44. Taqrizchi dissertatsiyada talaba tomonidan professional etika qoidalari buzilganligini (plagiat, ma'lumotlarni soxtalashtirish hamda yolg'on tsitata keltirish) aniqlagan taqdirda, mazkur qoida buzilishlarini qisqa muddatda tuzatish imkoniyati mavjud bo'lmasa, mazkur dissertatsiyani dastlabki himoyaga tavsiya etmaslik haqida taqriz beradi.
45. Talaba tomonidan dissertatsiya dastlabki himoya sanasiga qadar kafedraga bosma muqovalangan hamda elektron shaklda taqdim etilishi lozim.
46. Dastlabki himoyadan o'tmagan, shuningdek uzrsiz sabablarga ko'ra rasmiy himoyaga taqdim etish muddati va tartibi buzilgan dissertatsiyalar rasmiy himoya qilishga ruxsat etilmaydi. Bunda uzrli sabablar deb talabaning kasalligi (kasallik varaqasi mavjud bo'lgan holda) yoki o'ziga bog'liq bo'lmagan boshqa sabablarga muvofiq oliy ta'lim muassasasiga kelish imkoniyati cheklangan holatlar tushuniladi.
47. Dastlabki himoyadan keyin 1 hafta muddatda himoyadan o'tgan dissertatsiyaning talaba familiyasi, ismi, otasining ismi hamda ilmiy rahbari, mutaxassisligi ko'rsatilgan holda annotatsiyasi oliy ta'lim muassasasining rasmiy saytida e'lon qilinadi. Dissertatsiyaning annotatsiyasi tanlangan mavzuning dolzarbligini, tadqiqotning maqsadi va vazifasini, ob'ekti va predmetini hamda tadqiqot bosqichlarining qisqacha tavsifi va metodologik asoslarini o'z ichiga olishi kerak. Annotatsiya hajmi 200 so'zdan oshmasligi lozim.
48. Dissertatsiyalarning rasmiy himoya sanasi oliy ta'lim muassasasi rektori buyrug'i bilan tasdiqlangan jadvalga muvofiq belgilanadi.
49. Dissertatsiya rasmiy himoyaga taqdim etilganidan keyin unga o'zgartirish va qo'shimchalar kiritishga ruxsat etilmaydi.
50. Tarkibi tasarrufida oliy ta'lim muassasasi bo'lgan vazirliklar, davlat qo'mitalari va idoralar bilan kelishilgan holda magistratura mutaxassisliklari bo'yicha shakllantiriladigan va Vazirlik tomonidan tasdiqlanadigan Magistrlik dissertatsiyalarni himoya qilish komissiyalar tomonidan (bundan buyon matnda Komissiya deb yuritiladi) dissertatsiyaning rasmiy himoyasi o'tkaziladi.
Rasmiy himoya natijalari Komissiya raisi tomonidan tasdiqlanadigan bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi.
51. Dissertatsiyaning rasmiy himoyasi quyidagilarni o'z ichiga oladi:
talabaning taqdimotini;
talabaning Komissiya a'zolarini savollariga bergan javoblarini;
Komissiya a'zolarining dissertatsiya bo'yicha sharhlarini;
Komissiya a'zolari tomonidan dissertatsiyaga berilgan tavsiya va e'tirozlarga talabaning bildirgan fikrlarini.
52. Talabaning dissertatsiya taqdimoti 20 daqiqadan oshmagan holda elektron shakldagi materiallar bilan boyitilishi lozim.
53. Talabaning dissertatsiya taqdimotida quyidagi masalalar yoritib berilishi lozim:
dissertatsiya mavzusining dolzarbligi;
dissertatsiyaning maqsad va vazifalari;
dissertatsiya tarkibi;
tadqiqotning nazariy poydevori, ya'ni manbalarni tanqidiy ko'rib chiqish natijasida hosil bo'lgan va dissertatsiyaning asosiy qismini tashkil etuvchi tizimlashtirilgan nazariy bilimlar;
tadqiqotning metodologik asosining tavsifi;
tadqiqot olib borilishiga doir farazlar va cheklovchi shart-sharoitlar;
talaba tomonidan dissertatsiyani bajarish davomida olingan asosiy natijalar va ularning dissertatsiya mavzusiga to'g'ri kelishi, ishonchliligi va qo'llanilish sohasi;
talaba tomonidan olingan natijalarning nazariy va amaliy ahamiyati;
tadqiqot natijalarini rivojlantirish istiqbollari.
54. Talabadan taqdimotda o'rganilgan muammoga tegishli masalalarni ilgari surish va ularni hal etish, umumiy tendentsiyalar va muayyan holatlarni tizimli ravishda o'rganish, hodisalarni tadqiq etish, tahlil qilish va prognozlashning metodik uslublarini bilishi va qo'llay olishini namoyon etishi talab etiladi.
55. Rasmiy himoyada Komissiyaning har bir a'zosi talabani quyidagi mezonlar asosida baholaydi:
dissertatsiya mavzusining dolzarbligi, undagi masalalarning aniqligi hamda ularning mavzuga aloqadorligi;
dissertatsiya mavzusini ochib berishda hamda undagi masalalarni hal qilishda talabaning mustaqil yondashuvi;
dissertatsiyani yoritishda foydalanilgan ilmiy adabiyotlar, ilmiy nashrlar, normativ-huquqiy hujjatlar, statistik ma'lumotlar, shuningdek chet tildagi manbalarni tanqidiy tahlilining to'liqligi va chuqurligi;
dissertatsiyaning maqsadi, undagi masalalar va farazlarni shakllantirishda nazariy yondashuvlarning ishlatilish darajasi;
dissertatsiyadagi masalalarni hal qilishda sifat va miqdoriy tadqiqot usullaridan foydalanishning asoslanganligi hamda foydalanilgan tadqiqot usullari imkoniyatlari va chegaralarining tanqidiy tahlili;
talaba tomonidan yig'ilgan va shakllantirilgan birlamchi hamda ikkilamchi ma'lumotlarning hajmi va yangilik darajasi, ularning dissertatsiyadagi masalalarga mosligining asoslanishi, ularni to'plash usullarining tanqidiy tahlili;
talaba tomonidan to'plangan va shakllantirilgan ma'lumotlar asosida olingan natijalarning dissertatsiyaga mosligi, ishonchliligi va qo'llanilish sohalarining mavjudligi;
olingan natijalar asosida ishlab chiqilgan tavsiyalarni dissertatsiyaning nazariy qismiga aloqadorligi hamda maqsad va vazifalariga mosligi;
dissertatsiyaning ilmiy yangilik darajasi va uning natijalarini mahalliy hamda xalqaro amaliyotdagi ahamiyati;
tadqiqot natijalarini rivojlantirish istiqbollarini talabaning mohiyatan tushunib etganligi;
dissertatsiya yozilishida nazariy va amaliy qismlarining o'zaro mantiqiy bog'liqligi va tizimliligi.
Rasmiy himoyada Komissiya a'zolari tomonidan talabaning ilmiy munozara olib borishi hamda auditoriya bilan ishlash madaniyati darajasi ham hisobga olinadi.
56. Ilmiy rahbar va taqrizchilarning taqrizlaridagi, shuningdek Komissiya har bir a'zosining yuqorida qayd etilgan mezonlarga ko'ra qo'ygan baholari umumlashtirilgan holda dissertatsiyaga yakuniy baho qo'yiladi.
57. Dissertatsiya rasmiy himoyaga qo'yilmagan yoki unga qoniqarsiz baho qo'yilgan taqdirda talaba uni tayyorlash va himoya qilish tartib qoidalariga rioya qilgan holda keyingi 3 o'quv yili davomida qayta himoya qilishi mumkin. Ushbu muddat o'tgandan so'ng dissertatsiyani himoya qilishga ruxsat berilmaydi.
58. Rasmiy himoyadan o'tmagan dissertatsiya masalasi ilmiy rahbar (ilmiy maslahatchi) ishtirokida oliy ta'lim muassasasining ilmiy kengashi yig'ilishida muhokama etiladi. Bunda oliy ta'lim muassasasining ilmiy kengashi dissertatsiyani himoyadan o'tmaganligiga ilmiy rahbarning uzrsiz sabablarga ko'ra qilgan kamchiligi yoki mas'uliyatsizligi oqibatida yo'l qo'yilgan deb qaror qilgan taqdirda, ushbu ilmiy rahbar dissertatsiyalarga ilmiy rahbarlik qilish huquqidan keyingi 3 yilgacha bo'lgan muddatga mahrum etilishi mumkin.
59. Rasmiy himoyadan o'tgan dissertatsiyalar oliy ta'lim muassasasida kamida 10 yil saqlanishi lozim.

VI bob. Talaba faoliyatining samaradorligi monitoringi
60. Talabalar tayyorlash sifatini nazorat qilish O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 16 avgustdagi 343-son «Oliy ta'limning davlat ta'lim standartlarini tasdiqlash to'g'risida»gi qaroriga muvofiq belgilanadi.
61. Vazirlik tasarrufida oliy ta'lim muassasalari bo'lgan vazirliklar, davlat qo'mitalari va idoralar bilan hamkorlikda har o'quv yilining aprel-may oylarida talabalar faoliyatining samaradorligi monitoringini (bundan buyon matnda Monitoring deb yuritiladi) olib boradi.
62. Monitoring jarayonida talabalar faoliyati quyidagi mezonlar asosida tahlil etiladi:
a) magistraturaning 1-kursida:
ish rejaning mavjudligi va uning rasmiylashtirilishi;
ish rejasidagi topshiriqlarning muddatida bajarilganligi;
talabaning bitta ilmiy maqola yoki tezis chop etganligi;
talabaning ilmiy seminarlarda ishtirok etishi;
talabaning fanlarni o'zlashtirish darajasi.
b) magistraturaning 2-kursida:
ish rejasidagi topshiriqlarning muddatida bajarilganligi;
magistraturada o'qish muddati davomida kamida 2 ta ilmiy maqola yoki tezis chop etganligi;
dissertatsiyalarning dastlabki himoyasi o'tkazilgan taqdirda dissertatsiyaning dastlabki himoyadan muvaffaqiyatli o'tganligi;
o'quv rejasidagi barcha fanlarni o'zlashtirganligi.
63. Ayrim mutaxassisliklar bo'yicha o'quv jarayonining o'ziga xos xususiyatlarini va magistraturada tahsil olish muddatlarini (3 yilligi) inobatga olib ushbu mezonlarga tegishli o'zgartirish va qo'shimchalar kiritilishi mumkin.
Monitoringni o'tkazish jarayonida talabalar bilan suhbat o'tkazilib, tegishli tavsiya va ko'rsatmalar beriladi.
64. Monitoring natijalari oliy ta'lim muassasasi yoki tegishli fakultet o'quv-uslubiy kengashida ko'rib chiqiladi va tegishli chora-tadbirlar belgilanadi hamda ushbu o'quv-uslubiy kengash tavsiyasiga muvofiq talabaning ish rejasiga tegishli o'zgartirish va qo'shimchalar kiritilishi mumkin. Bunda o'quv-uslubiy kengash tavsiyasiga muvofiq talabaning ish rejasiga tegishli o'zgartirish va qo'shimchalar kiritish magistraturaning 2-kurs, shuningdek magistraturada tahsil olish muddati 3 yil bo'lgan holatlarda 3-kurs talabalariga tatbiq etilmaydi.
65. Monitoring natijalari oliy ta'lim muassasalari bo'yicha umumlashtirilgan holda Vazirlikda muhokama etiladi.

VII bob. Yakuniy qoidalar
66. Mazkur Nizomda belgilangan masalalar bo'yicha nizolar qonun hujjatlariga muvofiq hal qilinadi.
67. Mazkur Nizom O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi, Xalq ta'limi vazirligi, Sog'liqni saqlash vazirligi, Qishloq va suv xo'jaligi vazirligi, Madaniyat va sport ishlari vazirligi, Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari davlat qo'mitasi, «O'zbekiston temir yo'llari» davlat aktsiyadorlik kompaniyasi, Davlat soliq qo'mitasi, O'zbekiston Badiiy akademiyasi, Tashqi ishlar vazirligi, «Navoiy kon-metallurgiya kombinati» davlat korxonasi bilan kelishilgan.

Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat test markazi direktori B. ISMAILOV
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi raisi G. BAXADIROV
Xalq ta'limi vaziri T. ShIRINOV
Sog'liqni saqlash vaziri A. ALIMOV
Qishloq va suv xo'jaligi vaziri Z. RUZIEV
Madaniyat va sport ishlari vaziri T. QUZIEV
Aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari Davlat qo'mitasi raisi X. MIRZAXIDOV
«O'zbekiston temir yo'llari» DAK raisi O. RAMATOV
Davlat soliq qo'mitasi raisi B. PARPIEV
O'zbekiston Badiiy akademiyasi raisi A. NURITDINOV
Tashqi ishlar vaziri A. KAMILOV
«Navoiy kon-metallurgiya kombinati» DK bosh direktori Q. SANAQULOV
2012 yil 25 oktyabr
Manba: lex.uz